Οι ΤΠΕ στην αντιμετώπιση της δυσλεξίας

Ημ/νια Έκδοσης: 18/03/2020


Στο γενικότερο πλαίσιο αντιμετώπισης της δυσλεξίας, σημαντική θέση θεωρείται πως κατέχουν οι σύγχρονες εφαρμογές των ΤΠΕ που, κατά γενική ομολογία, διαθέτουν τεράστια εκπαιδευτική δυναμική ενώ δεν είναι υπερβολή να ισχυριστεί κανείς πως μεταβάλλουν γενικότερα το τοπίο στην Εκπαίδευση.

Ιδιαίτερα στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, ο ηλεκτρονικός υπολογιστής αποτελεί ένα ιδιαίτερα αποτελεσματικό εργαλείο μάθησης με τεράστιο εύρος εφαρμογών, καθώς συμβάλλει ουσιαστικά στην πληρέστερη κατανόηση της διδασκόμενης ύλης. Ο παιγνιώδης πολλές φορές τρόπος προσέγγισης των γνωστικών στόχων προσφέρει στη διαδικασία της μάθησης τα στοιχεία του ενθουσιασμού και της ανακάλυψης που συνιστούν βασικές αρχές στην προσπάθεια για τη δημιουργική κατάκτηση της γνώσης. Ταυτόχρονα, ο υπολογιστής, καθώς δεν "βιάζεται", ούτε "τιμωρεί", επιτρέπει στο μαθητή να ενεργεί με τον δικό του ρυθμό, με ασφάλεια και χωρίς άγχος, εξατομικεύοντας με τον τρόπο αυτό τη διδασκαλία.

Τα ανωτέρω χαρακτηριστικά των ΤΠΕ με τη χρήση του κατάλληλου κάθε φορά λογισμικού, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι οι δυσλεκτικοί μαθητές ως δημιουργικά άτομα παρουσιάζουν μια έφεση σε ό,τι σχετίζεται με τη σύγχρονη ηλεκτρονική τεχνολογία, καθιστούν τον υπολογιστή και τις εφαρμογές του ένα ουσιαστικό μέσο καλλιέργειας δεξιοτήτων και πρόσκτησης νέων γνώσεων και ικανοτήτων. Έτσι, πλήθος ψηφιακών προγραμμάτων, διαδραστικού κυρίως χαρακτήρα, που συνδυάζουν κείμενο, κίνηση, χρώμα και ήχο, συμβάλλουν στην ταυτόχρονη ενεργοποίηση και των δύο πλευρών του εγκεφάλου. Πρόκειται για τη λεγόμενη πολυαισθητηριακή διδακτική προσέγγιση η οποία προτείνεται σε όλα σχεδόν τα σύγχρονα διδακτικά μοντέλα, καθώς συμβάλλει στην υπέρβαση των αδυναμιών που αντιμετωπίζει ο δυσλεκτικός μαθητής στο επίπεδο της προσέγγισης και επεξεργασίας των πληροφοριών.

H EMPLOY ως πιστοποιημένος φορέας Δια Βίου Μάθησης από τον ΕΟΠΠΕΠ διοργανώνει elearning προγράμματα (εξ’ αποστάσεως και ασύγχρονα, με ειδικές τιμές σε φοιτητές και ανέργους) στα πεδία:
 Καινοτομία και ΤΠΕ στην Εκπαίδευση που απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς και στελέχη όλων των βαθμίδων, οι οποίοι θέλουν να εμπλουτίσουν τις γνώσεις τους για την καινοτομία και να αναγνωρίζουν τον σκοπό, τα χαρακτηριστικά και τους παράγοντες που επηρεάζουν –θετικά ή αρνητικά- την εισαγωγή της στον χώρο της εκπαίδευσης. 

• Μαθησιακές Δυσκολίες και Δεξιότητες Συμβουλευτικής για Ειδικούς και Εκπαιδευτικούς που απευθύνεται σε Εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων, Ειδικούς Παιδαγωγούς, Ψυχολόγους, Κοινωνικούς Λειτουργούς, Φοιτητές καθώς και κάθε ειδικό επιστήμονα που επιθυμεί να αναβαθμίσει τις γνώσεις και τις δεξιότητές του και εργάζεται ή σκοπεύει να δραστηριοποιηθεί στον κλάδο της Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης.

Στο ερώτημα, τώρα, ποιες ειδικές εφαρμογές και προγράμματα του ηλεκτρονικού υπολογιστή θεωρούνται πως συμβάλλουν περισσότερο στην αποτελεσματική αντιμετώπιση της δυσλεξίας θα αναφέραμε τις εξής:
1. Ο επεξεργαστής κειμένου. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα, ως εργαλείο άσκησης και διεκπεραίωσης των γλωσσικών εργασιών απαλλάσσει το δυσλεκτικό μαθητή από το άγχος του γραψίματος με το χέρι. Με τη βοήθεια του κειμενογράφου το παιδί μπορεί πλέον να αισθανθεί άνετα για τη σωστή και καλογραμμένη εμφάνιση της εργασίας του. Μπορεί να γράψει ένα κείμενο, να το επεξεργαστεί, να το διορθώσει χωρίς να χρειαστεί να το ξαναγράψει, να το αποθηκεύσει και να το ανακαλέσει από τη μνήμη του υπολογιστή, αυξάνοντας με τον τρόπο αυτό τη δημιουργικότητά του. Αλλά και ως μέσο άσκησης της ορθογραφικής ικανότητας ο κειμενογράφος συνιστά ένα πολύτιμο εργαλείο μάθησης. Με τον αυτόματο εντοπισμό των ορθογραφικών λαθών απαλλάσσεται το παιδί από το άγχος των γραμματικών κανόνων τους οποίους, ούτως ή άλλως, δεν πρόκειται να μάθει να εφαρμόζει, αφού η αδυναμία αυτή (κοινό χαρακτηριστικό όλων των δυσλεκτικών) συνοδεύει το δυσλεκτικό άτομο σε όλη τη ζωή του.

2. Η δημιουργία αρχείων. Με την άσκηση αυτή καλλιεργούνται αποτελεσματικά κυρίως οι δεξιότητες ταξινόμησης. Δεξιότητες που, σύμφωνα με τους Vygotsky, Bruner κ.ά., συμβάλλουν -μαζί με άλλες γνωστικές διεργασίες- στην ανάπτυξη της διακριτικής αντιληπτικής ικανότητας στη συστηματική διάταξη των σχέσεων μεταξύ αντικειμένων και γεγονότων, καθώς και στην αποτελεσματική κωδικοποίηση και ανάκλησή τους.

3. Η δημιουργία λογιστικών φύλλων. Με τη συγκεκριμένη άσκηση ο δυσλεκτικός μαθητής βοηθιέται σημαντικά στην κατανόηση των μαθηματικών εννοιών αναπτύσσοντας παράλληλα δραστηριότητες επίλυσης προβλημάτων. Στην κατανόηση των μαθηματικών εννοιών συμβάλλουν ακόμα ειδικά προγράμματα προσομοίωσης χρηματικών συναλλαγών, καθώς και η χρήση ειδικών προγραμμάτων με τα οποία οι μαθητές μπορούν να σχεδιάσουν διάφορα γεωμετρικά σχήματα και να κατανοήσουν καλύτερα και ευκολότερα έννοιες που σχετίζονται με τον προσανατολισμό στο χώρο, την ανακάλυψη ποσοτικών σχέσεων κλπ. Στις παραπάνω χρήσεις έχει παρατηρηθεί πως ο δυσλεκτικός μαθητής βοηθιέται περισσότερο εάν ο υπολογιστής διαθέτει μεγάλη οθόνη (από 17΄΄ και άνω) και παράλληλα χρησιμοποιείται μεγάλη γραμματοσειρά.

4. Ειδικά hardware και software σχεδιασμένα αποκλειστικά για την υποστήριξη των δυσλεκτικών ατόμων είναι τα τελευταία χρόνια στη διάθεση των ίδιων και των οικογενειών τους με στόχο την αποτελεσματική υποστήριξή τους. Ήδη στη Μ. Βρετανία, όπου η έρευνα για τη δυσλεξία και το ενδιαφέρον όλων των εμπλεκομένων είναι ιδιαίτερα αυξημένο, κυκλοφορούν ειδικά ηλεκτρονικά λεξικά τσέπης με λέξεις κλειδιά που τα καθιστούν εύχρηστα για τους δυσλεκτικούς. Υπάρχουν επίσης ειδικά ηλεκτρονικά organizers για την υπενθύμιση καθημερινών δραστηριοτήτων.

5. Ειδικά σχεδιασμένο λογισμικό, βοηθητικό για την αντιμετώπιση σειράς αδυναμιών διατίθεται σήμερα για την εξάσκηση και υποστήριξη των δυσλεκτικών παιδιών. Ενδεικτικά αναφέρουμε τα φορητά scanners, σε σχήμα στυλό, συνδεδεμένα και με ακουστικά, έτσι ώστε ο δυσλεκτικός, σαρώνοντας μια λέξη, να ακούει ταυτόχρονα και την εκφώνησή της. Σημαντική εξέλιξη αποτελεί επίσης η ψηφιακή εφαρμογή που σχετίζεται με την αναγνώριση της ομιλίας του χρήστη και την αυτόματη μεταφορά - μετατροπή της σε γραπτό λόγο στην οθόνη του υπολογιστή, χωρίς τη χρησιμοποίηση του πληκτρολογίου. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα αξιόλογο λογισμικό (εξέλιξη του word) που τελευταία αναπτύσσεται ταχέως. Στη Μ. Βρετανία, το λογισμικό αυτό - σχεδιασμένο στην αρχική του μορφή από την Dragon Systems και την IBM - εφαρμόζεται εδώ και αρκετά χρόνια και η επιτυχία του θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική. Είναι βέβαιο πως η διαρκής εξέλιξη και γενίκευση του συγκεκριμένου λογισμικού θα βοηθήσει πολύ τους δυσλεκτικούς μαθητές.

6. Ειδικές γλώσσες προγραμματισμού, όπως η Java και η HTML5, μας επιτρέπουν να σχεδιάσουμε και να κατασκευάσουμε κατάλληλο ψηφιακό υλικό, προσαρμοσμένο στις ανάγκες και τις ικανότητες του δυσλεκτικού μαθητή. Συγκεκριμένα, και με τη βοήθεια των προαναφερόμενων ψηφιακών μέσων μπορούμε να κατασκευάσουμε ειδικά παιδαγωγικά παιχνίδια με στόχο την καλλιέργεια των βασικών αντιληπτικών ικανοτήτων του μαθητή όπως είναι η μνήμη, η παρατηρητικότητα, η αντιστοίχιση, ο προσανατολισμός στο χώρο, η διάκριση σχημάτων, η διάκριση χρωμάτων κλπ. Οι παραπάνω δυνατότητες, ενδεικτικές του εύρους των εφαρμογών που μπορούν να μας προσφέρουν οι ΤΠΕ στην υποστήριξη των δυσλεκτικών ατόμων, αποδεικνύουν πως η σύγχρονη και διαρκώς εξελισσόμενη ψηφιακή τεχνολογία μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια για την αντιμετώπιση των μαθησιακών δυσκολιών και ειδικότερα της δυσλεξίας. Η ένταξη όλων των σχετικών ειδικών εφαρμογών στην εκπαιδευτική διαδικασία και ο αναγκαίος εξοπλισμός των σχολείων με το κατάλληλο υλικό θα μεταβάλλει, χωρίς καμιά αμφιβολία, τον τρόπο με τον οποίο ο εκπαιδευτικός μπορεί να υποστηρίξει έναν δυσλεκτικό μαθητή στην επίπονη προσπάθειά του για υπέρβαση των εγγενών αδυναμιών του.

"Το Α και το Ω του πολιτισμού μας είναι η δημιουργία παράλληλων διαδρομών" λέει ο Vygotsky, και οι ΤΠΕ, με το πλήθος των εφαρμογών τους, ανοίγουν νέους διαδρόμους μέσα από τους οποίους μπορεί ο δυσλεκτικός μαθητής να έχει πρόσβαση στη γνώση, στον πολιτισμό, αλλά και στην ίδια τη ζωή.

Σύνταξη: Γιάννης Δ. Διαμαντόπουλος
Πηγή: http://www.specialeducation.gr/